بهداشت مواد غذایی

بهداشت مواد غذایی

ذرات کوچک و سختی  هستند که در یک یا در دو کلیه تشکیل شده و گاهی به داخل حالب ها ( لوله های عضلانی باریکی که ادرار را از کلیه ها به مثانه منتقل می کنند ) انتقال می یابند .

 

سنگ ادراری :

ذرات کوچک و سختی  هستند که در یک یا در دو کلیه تشکیل شده و گاهی به داخل حالب ها ( لوله های عضلانی باریکی که ادرار را از کلیه ها به مثانه منتقل می کنند ) انتقال می یابند .

شیوع :

رویداد و ابتلا به سنگ دستگاه ادراری با توجه به سبک زندگی جوامع و نوع تغذیه آنان شایع است . بیشترین شیوع سنگ دستگاه ادراری در گروه سنی 18 تا 45 سال دیده می شود . معمولاً بزرگسالان بالای 30 سال از هر دو جنس ( زن و مرد ) را مبتلا می سازد اما در مردان 5 تا 10 برابر شیوع آن بالاتر است . میزان بروز سنگ های دستگاه ادراری  در کشورهای توسعه یافته بیشتر است که به دلیل مصرف زیاد پروتئین همراه با رژیم غذایی کم فیبر است .

انواع سنگ های دستگاه ادراری :  

سنگ های کلیوی براساس ترکیب سنگ ها به انواع مختلفی تقسیم می شوند . سنگ های کلسیمی ، شایع ترین نوع هستند و حدود 75 الی 80 درصد کل سنگ ها را تشکیل می دهند. شایع ترین نوع سنگ های کلسیمی ،«اگزالات کسیم » است . از انواع دیگر سنگ های کلیوی، می توان از سنگ های اسید اوریکی و سیستئینی نام برد  .

1- سنگ های اگزالات و فسفات کلسیم :

حدود 80% سنگ های کلیه ، از جنس اگزالات کلسیم هستند و بروز این نوع سنگ کلیه بیشتر در سنین میانسالی است . از جمله علل دیگر ، پرکاری پاراتیروئید ، افزایش اسید اوریک ادرار ، اسیدوز توبولی کلیه ، افزایش اگزالات ادرار و افزایش کلسیم ادرار می باشد . درمان اولیه شامل برطرف کردن عامل اصلی است .

2- سنگ های STRUVITE :

این سنگ ها از نظر شیوع ، بعد از سنگ های کلسیمی قرار می گیرند  که حاوی آمونیوم ، فسفات و منیزیم می باشند . در واقع این سنگ ها حدود 15-5% موارد سنگ دستگاه ادراری را تشکیل می دهند . این سنگ ها با عفونت های سیستم اداری ارتباط دارند . به این علت  به آنها سنگ های عفونی گفته می شود . شایع ترین عامل بیماری زایی که  بدنبال ایجاد عفونت سبب تشکیل سنگ ادراری می شود میکروب proteus mirabilis است . این عامل بیماری زا ، یک باکتری حاوی اوره آز است که اوره را می شکند . این آنزیم اوره را به آمونیاک تبدیل می کند و در نتیجه PH  ادرار را قلیایی می نماید در این محیط قلیایی Struvite رسوب می کند و بزرگ می گردد . معمولا این سنگ ها با جراحی برداشته می شوند .

3- سنگ های اسید اوریکی :

این سنگ ها حدود 4% موارد سنگ کلیه را تشکیل می دهند . افزایش دفع اسید اوریک در اثر اختلال در سوخت و ساز واسطه ای پورین ها رخ می دهد ، که مثلاً در بیماری نقرس دیده می شود . البته ممکن است در اثر بیماری های تحلیل برنده ی دیگر نیز که سبب تخریب شدن سریع عضلات می شوند ، هم به وجود آید .

4- سنگ های سیستئینی :

این سنگ ها حدود 1% موارد سنگ دستگاه ادراری  را تشکیل می دهند . این بیماری ژنتیکی نسبتاً نادر ، در اثر اختلال ژنتیکی در باز جذب کلیوی اسید آمینه ی سیستئینی رخ می دهد . لذا این ترکیب در ادرار تجمع می یابد . به این وضعیت سیستئینوری ( وجود سیستئین در ادرار ) گفته می شود . علت این اختلال ژنتیکی است . لذا در سنین کودکی بروز می کند و بیمار معمولا سابقه ی خانوادگی نیز دارد . این بیماری یکی از معمول ترین  علل سنگ کلیه در دوران کودکی و قبل از بلوغ است .

عوامل زمینه ساز بروز سنگ های کلیه :

1- کم تحرکی :

کم تحرکی که مثلا در هنگام بیماری یا ناتوانی رخ می دهد ، می تواند سبب برداشت کلسیم بیشتری از استخوان شده ، لذا غلظت کلسیم در ادرار افزایش می یابد .

2- اسیدوز توبولی کلیه :

در اثر نقص در تولید آمونیاک به وسیله ی کلیه و افزایش دفع کلسیم (توسط کلیه ) ایجاد می شود .

3- مصرف زیاد نمک :

براساس مطالعات ، مصرف زیاد نمک سبب افزایش دفع کلسیم در ادرار می شود .

4- افزایش کلسیم ادرار با علت  ناشناخته :

برخی افراد حتی با مصرف رژیم غذایی کم کلسیم ، به دلایل ناشناخته روزانه تا 500 میلی گرم کلسیم دفع می کنند .

5- افزایش اگزالات ادرار :

حدود نیمی از سنگ های کلسیمی به این ترکیب متصل می شوند . اگزالات به طور طبیعی تنها در چند ماده ی غذایی وجود دارد و دسترسی بدن به اگزالات به میزان جذب و دفع آن بستگی دارد که در همه ی افراد این نسبت یکسان نیست . تنها هشت ماده ی غذایی سبب افزایش دفع ادراری اگزالات می شوند . این مواد غذایی شامل : اسفناج ، ریواس ، چغندر ، آجیل ، شکلات ، چای ، سبوس گندم و توت فرنگی هستند . به طور طبیعی مقدار اسید اگزالیک دفع شده در ادرار  نباید بیشتر از 40-10 میلی گرم در روز باشد . تنها 10% این میزان از رژیم غذایی حاصل می شود و بقیه ی آن ، حاصل سوخت و ساز داخلی است .

اختلالات گوارشی توام با سوء جذب ، معمول ترین علت افزایش دفع ادراری اگزالات می باشند که در بیماری هایی مانند کرون وسلیاک دیده می شود . زیرا چربی جذب نشده ، کلسیم را در روده باند می کند و در نتیجه جذب اگزالات افزایش می یابد .

یک اختلال ژنتیکی نادر نیز باعث افزایش اگزالات در ادرار می شود که در نتیجه             سنگ های اگزالات کلسیم عود کننده ، ایجاد می شوند که نهایتاً نارسایی کلیه را ایجاد  می کند . بطوریکه این افراد معمولاً قبل از رسیدن به دهه ی سوم زندگی فوت می کنند .

6- افزایش مصرف پروتئین های حیوانی :

رژیم غذایی پر پروتئین همراه با افزایش دفع کلسیم ، اگزالات و اورات است . در واقع مصرف زیاد پروتئین حیوانی با بار اسیدی آن ( 1 میلی اکی والان هیدروژن در هر گرم پروتئین ) سبب افزایش دفع کلسیم می شود . لذا برخی محققان ، رژیم های غذایی گیاهی را به افراد مستعد ابتلا به سنگ های کلیه توصیه می کنند . 

7- کاهش مصرف فیبر غذایی :

افزایش فیبر غذایی ، سبب کاهش عوامل خطر تشکیل سنگ به خصوص سنگ های کلسیمی می شود .

بررسی ها نشان می دهد زمانیکه میزان نمک و مواد معدنی موجود در بدن افزایش یابد شرایط برای ابتلا به سنگ کلیه مساعد می شود .

از مهمترین عواملی که امکان ابتلای فرد را به سنگ کلیه افزایش می دهد ، عبارتند از :

- کم شدن میزان آب موجود در بدن به دنبال عدم مصرف مایعات و سکونت در محیطهای گرم

- عدم تحرک و فعالیت

- قرار گرفتن فرد در رده سنی 20 الی 40 سال

- مصرف داروهایی از قبیل ویتامین C ، داروهای مربوط به ضد ترشی معده و ...

- داشتن یک کلیه

- مصرف رژیم های غذایی غنی شده در پروتئین ولی ضعیف از لحاظ تامین میزان فیبر مورد نیاز بدن

اثر رژیم های غذایی بر سنگ کلیه

رژیم غذائی بیمار طبعاً در ایجاد  استعداد ابتلا وی به سنگ  ادراری نقش قابل توجهی ایفا می نماید .

سنگ های کلیوی بسیار شایعند و قابلیت بازگشت و تولید درد زیادی دارند . بیشتر این سنگ ها از کلسیم اگزالات تشکیل شده اند و هنگامی که سطح کلسیم ادرار از سطح طبیعی بالاتر می رود تشکیل می شوند .

تحقیقات جدید نشان می دهند که برای جلوگیری از برگشت سنگ کلیه محدودیت در مصرف پروتئین های حیوانی و نمک در رژیم غذایی موثرتر از کاهش مصرف کلسیم است . در یک بررسی مقایسه ای نشان داده شد که تنها 20 درصد کسانی که در رژیم غذایی خود از پروتئین های حیوانی و نمک کمتر استفاده می کردند دو بار مبتلا به سنگ کلیوی شدند . این در صورتی است که 38 درصد از کسانی که محدودیت استفاده از کلسیم را داشتند دچار بازگشت سنگ کلیه  شدند .  نتایج به دست آمده از تحقیقات دانشمندان ایتالیایی نشان می دهد کاهش  استفاده از کلسیم نه تنها موجب کم شدن درصد ابتلای دوباره به سنگ کلیه نمی شود بلکه باعث افت شدید کلسیم بدن و در نتیجه بیماریهای استخوانی به خصوص در بانوان می شود .

یک رژیم غذایی با مقدار کاهش یافته از پروتئین های حیوانی و نمک می تواند از دفع کلسیم اضافی  در ادرار جلوگیری می کند . مصرف پتاسیم نیز در کاهش دفع کلسیم بسیار موثر است .

علائم بالینی :

بیماران مبتلا به سنگ های کلیه معمولا با دوره های درد شدید و پیچشی (متناوب) که هر چند دقیقه یک بار می گیرد و ول می کند ، مراجعه می کنند . درد معمولا ابتدا در ناحیه پهلوها و پشت ، در پایین دنده ها ، ظاهر می شود که به تدریج به کشاله ران و ناحیه تناسلی انتشار می یابد و با دفع سنگ درد بیمار متوقف می شود .

بیماران به دلیل فعالیت دستگاه عصبی خود مختار (سمپاتیک) پوست سرد ، تعریق و حالت تهوع دارند . اکثر بیماران خون در ادرار،  دارند که ممکن است میکروسکوپی باشد و تنها با آزمایش ادرار مشخص شود یا کاملاً ادرار کدر یا تیره به نظر آید .

در بسیاری از موارد سنگ های کلیوی قادر به حرکت به سمت حالب نمی باشند و به این ترتیب نمی توانند نشانه ای مبنی بر وجود این بیماری در فرد ایجاد کنند . ولی اگر این سنگ ها قادر به حرکت باشند ، باعث بروز نشانه های زیادی در فرد می شوند  نشانه هایی از قبیل ،

- دردهای پهلو ( دردهای کولیکی فلانک ها )

- احساس درد  در  عضلات کمر

- وجود خون در ادرار و تیرگی رنگ ادرار

- حالت تهوع و استفراغ

- احساس سوزش در مجرای ادرار به هنگام خارج شدن ادرار از بدن

- تب و ...

عود سنگ های ادراری

چهل درصد بیماران مبتلا به اولین حمله سنگ کلیه در عرض 2 یا 3 سال دچار یک حمله مجدد می شوند و 75 درصد مبتلایان نیز در عرض 7 تا 10 سال دچار عود می شوند . به این دلیل پیشگیری ، مهمترین درمان است . تمام بیمارانی که دچار اولین حمله سنگ کلیه می شوند باید حدود 3 لیتر مایعات و عمدتا آب خالص بنوشند تا حداقل 2 لیتر ادرار در روز ایجاد کنند . در طول شب نیز حتما باید مایعات مصرف شود چون در این دوره ، غلظت ادار ، حداکثر است . مصرف پروتئین حیوانی و میزان مصرف روزانه نمک ، باید کاهش یابد و مشخص شده است این دو تعدیل غذایی ، خطر سنگ های کلیوی عود کننده را کاهش می دهند . خودداری از شرایطی که با تعریق بیش از حد همراه است نیز باعث کاهش ریسک عود بیماری می شوند .

در صورت وجود سنگ های کلسیمی باید از مصرف مقادیر خیلی زیاد شیر و              فرآورده های لبنی اجتناب شود . عوامل خطرزای عود سنگ های کلسیمی عبارتند از :

1- حجم کم ادرار 2- مصرف زیاد پروتئین های حیوانی  3- رژیم غذایی نامتناسب (مصرف بیش از حد کلسیم ) 4- پرکاری غده پاراتیروئید 5- در بستر افتادن طولانی مدت به هر دلیل 6- سوء مصرف الکل و برخی بیماری ها و داروها 7- کاهش حجم ادرار ناشی از بی آبی یا آب و هوای گرم و خشک و 8- مصرف بیش از حد غذاهای غنی از اگزالات مانند چای ، کوکاکولاها ، اسفناج و بادام زمینی که باعث افزایش جذب گوارشی « اگزالات » و ایجاد سنگ های « اگزالات کلسیم  » می شود .

تشخیص :

برای تشخیص سنگ های دستگاه ادراری از آزمایشات و تصویربرداری های مختلف استفاده می کنند . در ابتدا یک آزمایش ادرار برای تعیین PH ادار ، مشخص کردن خون در ادار و کشت ادرار برای رد کردن عفونت ، انجام می شود . رادیو گرافی ساده شکم و تصویربرداری از کلیه با تزریق داخل وریدی ماده حاجب (IVP) سونوگرافی و سی تی اسکن از دیگر اقدامات تصویری برای تشخیص سنگ کلیه است . در بیمارانی که از نظر شغلی یا تغذیه ای در معرض خطر بالای عود هستند   6 تا 8 هفته بعد از اقدامات اولیه و پیشگیری ، دو نوبت ادرار 24 ساعته جمع آوری می شود . تا براساس آن ، نوع سنگ را مشخص کنند و درمان لازم را به کار  برند .

 

 

 

 

 

درمان

اصول کلی :

- راههای درمان سنگ کلیه

- در صورت وجود یک سنگ کوچک منفرد بدون عارضه انسداد و عفونت  درمان سنگ به عواملی از جمله اندازه ، نوع ، تعداد و محل قرار گیری سنگ ، و وضعیت عملکردی کلیه بیمار بستگی دارد که ممکن است به درمان خاصی نیاز نباشد .

- در مورد سنگ های بزرگتری که خود به خود دفع نشده و باعث ایجاد عوارض ، عفونت یا درد شدید شده اند اقدامات درمانی به منظور حذف آنها لازم است . روش های مختلف درمانی در این زمینه عبارتند از : حل کردن سنگ به طریق شیمیایی ، در آوردن سنگ با آندوسکوپ ، خارج کردن سنگ از طریق پوست ، سنگ شکنی با کمک امواج شوکی از خارج بدن (ESWL) ، و به ندرت جراحی باز  و سایر رویکردهای درمانی جدید نیز در دست بررسی است .

- سنگ های ناشی از بالا بودن میزان کلسیم بدن بدلیل پرکاری غده پاراتیروئید نیازمند برداشت جراحی بافت پاراتیروئید غیر طبیعی باشند .

امروزه بیشتر سنگ های کلیه ، بدون نیاز به جراحی قابل درمانند . در چنین مواردی نوشیدن میزان زیادی مایعات و داشتن تحرک و فعالیت بهمراه درمان های داروئی مناسب کافی است که بتوان به دفع سنگ از بدن کمک کند . ولی زمانی هم هست که اگر سنگ کلیه به مدت طولانی در بدن باقی بماند ، می تواند باعث بروز عفونت ها و یا ناراحتی های حاد کلیوی شود ، در چنین مواردی دخالت های درمانی از جمله انجام شکن برون اندامی توصیه می شود .

توصیه ها :

بیماران مبتلا به سنگ کلیه باید از موقعیت هایی که در آنها بروز درد شدید ممکن است خطر آفرین باشد ، مانند کار بر روی داربست  دوری کنند . در صورت شروع حمله به فعالیت خود ادامه دهید  و اصلاً استراحت نکنید ، چون فعالیت و حرکت به دفع سنگ کمک می کند . حتماً رژیم غذایی خود را بر اساس نوع سنگ که با آزمایش آنالیزسنگ تشخیص داده شده ، تغییر دهید در مورد همه انواع سنگ های کلیه ، نوشیدن روزانه حداقل 3 لیتر مایعات و بیشتر از همه آب خالص ، ضروری است . رژیم غذایی کم پروتئین (حیوانی) و کم نمک ، کم چربی و پرفیبر ، پرهیز از نوشیدن آب های سخت و روغن های نباتی و جایگزینی آن با روغن های طبیعی حیوانی و گیاهی توصیه می شود .

برگرفته از سایت بیمارستان آریا


موضوعات مرتبط:

برچسب‌ها: سنگ کلیه


تاريخ : شنبه ٤ تیر ۱۳٩٠ | ٢:۳٤ ‎ب.ظ | نویسنده : دکتر موثق | نظرات ()
.: Weblog Themes By Slide Skin:.